‘Doorbraak’ voor kleine renteswaps dankzij commissie

‘Doorbraak’ voor kleine renteswaps dankzij commissie

  • Van onze redacteuren

Vandaag, 06:00
Krantentitel: ‘Compensatie betekent door braak voor kleinere mkb-derivaten’

De minister van Financiën moest eraan te pas komen, maar nu kunnen kleine ondernemers, als ze dat willen, hun rentederivatendossier eindelijk sluiten. Een meerderheid van de banken heeft ingestemd met de compensatieregeling, die de door Dijsselbloem ingestelde commissie van Drie heeft bedacht.

Ondernemers met een rentederivaat tot €2,5 mln krijgen sowieso een vijfde van de betaalde rente teruggestort, tot een maximum van €100.000. Dat wordt wel de coulanceregeling genoemd. Daar komt nog een volledige compensatie bovenop voor verhogingen van de rente-opslagen die veel banken afgelopen jaren hebben doorgevoerd. Ook als er ‘niet-passende’ contracten zijn afgesloten (bijvoorbeeld voor een te hoog bedrag of met een te lange looptijd), moeten banken alles terugbetalen.

Twintigduizend derivatencontracten

De dinsdag gepresenteerde herstelregeling is bedoeld voor de 16.000 mkb’ers die in het afgelopen decennium circa 20.000 derivatencontracten hebben gekocht. Uitgesloten van de regeling zijn vastgoedondernemingen, omdat zij als professionele partij gelden en dus de risico’s van een derivaat zelf in moeten kunnen schatten.

De commissie vindt een generieke compensatie redelijk omdat ‘niet is te bepalen wat mkb’ers hadden gedaan als de voorlichting adequaat was geweest. Om die reden leggen we er deze deken overheen’, aldus commissielid Ben Knüppe.

Waarom de commissie de renteterugstorting op €100.000 heeft gemaximeerd, kon commissielid Theo Kocken niet uitleggen. ‘Er zitten hele complexe processen achter. Daar komt dan iets uit. Wij spelen geen rechter hier, maar een rechter legt ook niet uit waarom hij uitkomt op een straf van zoveel jaar. Na heel lang nadenken zijn wij hierop uitgekomen.’

Vooral kleinere mkb’er goed af

De grootste claimstichting van gedupeerde mkb’ers, de Stichting Renteswapschadeclaim, spreekt van een ‘grote doorbraak’. ‘Ten minste 90% van de bij de stichting aangesloten gedupeerden wordt zeer ruim gecompenseerd’, zegt Pieter Lijesen van de Stichting Renteswapschadeclaim. ‘Ik sprak vanmorgen met een varkensboer met een swap van zes ton. Hij krijgt nu €60.000 voor de coulanceregeling plus alle opslagen vergoed die hij heeft betaald. Wat kun je in zo’n situatie nog meer krijgen? Dit is gewoon zeer ruim.’

Kleinere claimclubs, zoals die van Pieter Lakeman, waren minder tevreden. Zij hadden gehoopt dat de commissie zou oordelen dat de renteswaps nooit hadden mogen worden verkocht aan het mkb. Zij vinden het ook onterecht dat de generieke vergoeding is gemaximeerd. Dat plafond kan voor grotere mkb-bedrijven toch een overweging zijn om naar de rechter te stappen, denkt Patrick van Gerwen van Cadension.

Compensatieplan Derivaten

Stap 1

Klanten met een swapcontract tot € 2,5 mln krijgen 20% van de betaalde rente terug

Klanten tussen € 2,5 mln en € 10 mln krijgen 10% van de betaalde rente terug

Klanten met een contract boven € 10 mln krijgen niets

Stap 2

Rente-opslagen die niet heel duidelijk vooraf zijn uitgelegd aan klanten worden volledig terugbetaald

Stap 3

Rente-opslagen die niet heel duidelijk vooraf zijn uitgelegd aan klanten worden volledig terugbetaald

Stap 4

Zeer complexe (exotische) derivaten zijn niet geschikt voor het mkb en worden gecompenseerd

Lijesen vindt de kritiek van Lakeman ‘te gemakkelijk’. Vooral de houders van kleinere contracten – het leeuwendeel van de onderzochte 20.000 derivaten – zijn goed af, meent hij. ‘Bij swaps tot € 2,5 mln krijg je het maximale. Dit is echt heel veel geld.’ Lijesen, die heeft meegewerkt aan het rapport, erkent dat mkb’ers met zeer grote contracten niet altijd genoeg krijgen. Hij behoudt zich het recht voor om in die gevallen te procederen tegen banken. ‘We conformeren ons niet aan deze regeling voor de echt grote swaps.’

Derivaat vaak te complex

De commissie komt in zijn eindversie van het rapport tot de conclusie dat rentederivaten ‘in potentie adequate producten voor mkb’ers zijn’. ‘Maar’, zo voegt commissielid Theo Kocken toe: ‘alleen als iemand heel uitgebreid en volledig wordt voorgelicht zodat hij het product en alle consequenties doorgrondt. Rentederivaten zijn in de praktijk evenwel zo complex dat het in de praktijk eigenlijk niet geschikt is voor de kleine ondernemer. Naar de toekomst toe zou ik deze producten niet verkopen aan deze groep mensen.’ Eerder had Kocken publiekelijk verklaard dat renteswaps nooit verkocht hadden mogen worden.

Volgens het derde commissielid, Rutger Schimmelpenninck, is het probleem dat de bank vaak de enige gesprekspartner is voor een kleine ondernemer, terwijl de bank niet onafhankelijk is. ‘De bank wordt gezien als de kennisautoriteit. Bovendien waren mkb’ers vaak afhankelijk van de bank voor hun financiering.’

Rente-opslag grootste kostenpost

Verder heeft de commissie bepaald dat rente-opslagen moeten worden teruggestort, tenzij de bank vooraf duidelijk heeft uitgelegd dat de opslagen automatisch zouden worden verhoogd als de balans van het mkb-bedrijf verslechterde. ‘In de overgrote meerderheid van de gevallen is dat niet gebeurd’, weet Schimmelpenninck. De bewijslast ligt bij de banken.

De rente-opslag was het belangrijkste probleem voor mkb-klanten en het terugdraaien ervan is ook de grootste kostenpost voor de banken. Want toen de marktrente begon te dalen, kreeg de swap een negatieve waarde voor de ondernemer. Daarop concludeerden banken dat diens balans was verslechterd en dat dus de rente-opslag omhoog moest. Dat allemaal als gevolg van een swap die een renteverhoging juist moest voorkomen.

Mochten bank en klant er niet uitkomen, dan kan de commissie een bindend advies geven. Ondernemers die de regeling omarmen kunnen daarna niet meer naar de rechter stappen.